Turkiya — kimlar uchundir ertaknamo o‘lka, kimlar uchundir esa borsa-kelmas mamlakatga aylanib bormoqda. Bugungi kunda ushbu mamlakat O‘zbekiston fuqarolari uchun mehnat migratsiyasining eng asosiy yo‘nalishlaridan biriga (islohotlar va ehtiyojlar fonida uchinchi yirik davlatga) aylandi. Rasmiy ma’lumotlarga ko‘ra, oxirgi 10 yilda Turkiyadagi o‘zbekistonliklar soni 4,5 barobarga ko‘payib, 70 mingga yaqinlashdi. Norasmiy raqamlar esa bundan bir necha barobar ko‘p ekanligi taxmin qilinadi.Biroq bu ko‘p ming kishilik oqim ortida qanchadan-qancha ayollarning achchiq taqdiri, fojialari va sassiz faryodlari yashiringan. So‘nggi paytlarda Turkiyada o‘zbek ayollari bilan bog‘liq mudhish jinoyatlar va o‘lim holatlarining ko‘payayotgani nafaqat muhojirlar o‘rtasida, balki butun jamiyatda jiddiy xavotir uyg‘otmoqda.Ayollar migratsiyasining qiyofasi: Nega aynan ayollar?Turkiyaga yo‘l olayotgan o‘zbek mehnat muhojirlarining boshqa mamlakatlarga ketayotganlardan asosiy farqi shundaki, ularning katta qismini ayollar tashkil etadi. Statistik tahlillarga ko‘ra:Turkiyadagi o‘zbek ayollarining o‘rtacha yoshi 31 yoshni tashkil etadi.Ularning aksariyati ajrashgan ayollar va yolg‘iz onalardir.Ayollarning qariyb 80%i asosan xizmat ko‘rsatish sohasida, ko‘pincha yopiq hudud va xonadonlarda (enagalik, uy xizmatchisi va h.k.) mehnat qilishadi.Ushbu "yopiq eshiklar" ortidagi mehnat sharoiti ularni tashqi dunyodan uzib qo‘yadi va huquqiy himoyadan butunlay mahrum etadi. O‘zbekiston Adliya vazirligi ma’lumotlariga ko‘ra, birgina 2025-yilning o‘zida Turkiyada 40 nafar vatandoshimiz hayotdan ko‘z yumgan. Matbuotda yoritilgan xabarlar tahlil qilinganda, ushbu qurbonlarning aksariyati aynan ayollar ekanligi ayon bo‘ladi.Yetti oyda yetti qurbon va sakkizinchi detalOchiq manbalardan to‘plangan ma’lumotlar dahshatli haqiqatni ochib beradi: 2025-yilning avgustidan 2026-yilning fevraliga qadar — atigi yetti oy ichida kamida 7 nafar o‘zbekistonlik ayol vahshiylarcha o‘ldirilgan.Ushbu jinoyatlarning har biri inson aqliga sig‘maydigan shafqatsizlik bilan amalga oshirilgan:"Uch nafari bo‘g‘izlangan, uchtasi o‘ldirilgach, tanalari bo‘laklarga bo‘linib, chiqindi konteynerlariga tashlangan. Birining tanasi dalada yovvoyi hayvonlarga yem bo‘lgan, ikki nafarining jasadi esa haligacha topilmadi".Jasadi topilmagan qizlardan birining otasi aytgan ushbu gap har qanday yurakni larzaga soladi: "Qizimning go‘riga zor bo‘laman deb o‘ylamagandim".Ushbu fojialar zanjiriga yaqinda yana bir mudhish tafsilot — "sakkizinchi qurbon" detali qo‘shildi. 2019-yilda Turkiyada o‘ldirilgan o‘zbek ayolining o‘limi oradan yetti yil o‘tib, ya'ni 2026-yilda fosh bo‘ldi. U yillar davomida shunchaki "bedarak yo‘qolgan" deb hisoblab kelingan. Bu voqea tabiiy va vahimali savolni keltirib chiqaradi: Xo‘sh, aslida yana qancha o‘zbek ayoli "bedarak yo‘qolgan" maqomi ostida shafqatsiz qotillik qurboniga aylangan?Fojialar ortidagi jiddiy ijtimoiy va psixologik sabablarUshbu mudhish o‘limlar shunchaki tasodifiy jinoyatlar emas, balki chuqur ildiz otgan tizimli muammolar natijasidir. Mutaxassislar va tahlilchilar buning bir necha asosiy sabablarini ko‘rsatib o‘tadilar:1. Huquqiy himoyasizlik va norasmiy mehnat: Hujjatlardagi muammolar yoki viza muddatining o‘tib ketgani tufayli ayollar politsiyaga murojaat qilishdan qo‘rqishadi. Noqonuniy mehnat bozori esa ularni zo‘ravonlar uchun oson o‘ljaga aylantiradi.2. Ijtimoiy izolyatsiya va til bilmaslik: Mahalliy jamiyatdan uzilib qolish, turk tilini va o‘z huquqlarini bilmaslik ayollarni chorasiz holatga solib qo‘yadi.3. Andisha, oila va jamiyat bosimi: O‘zbek ayollarining muammolarini yashirishi ortida "mahalla va oila" bosimi turadi. Turkiyadagi o‘zbek ayollari huquqlarini himoya qilish jamiyati rahbari Ozoda Islomovaning so‘zlariga ko‘ra:"Bizni O‘zbekistonda aynan har bitta narsa andishaligi, hamma narsani aytmaslikligi, ya’ni muhit va oilaviy tarbiyadan kelib chiqib, ayollarimizda har qanday vaziyatni o‘zi yolg‘iz holatda hal qila olaman degan fikr bor... “Men yashab turgan holatni bilishsa odamlar nima deydi? Mahallam nima deydi? Oilam qanday qabul qiladi?” degan tushuncha bor".4. Yolg‘izlik va “tavakkal” munosabatlar: O‘zbek jamiyatida yolg‘izlik baxtsizlik belgisi sifatida qabul qilingan. Muhojirlikda yolg‘iz qolgan ayollar ruhiy va hissiy ehtiyojlarini qondirish ilinjida ko‘pincha internet orqali shubhali erkaklar bilan tanishadilar. Eng achinarli tomoni, ko‘p hollarda qotillar ularning eng yaqin insonlari yoki tanishlari bo‘lib chiqadi.Uzoq yillardan beri Turkiyada yashayotgan o‘zbek ayoli o‘z vatandoshlarining haddan tashqari ishonuvchanligi va soddaligini quyidagicha ta’riflaydi:“Qiyinchilikning sababi — shunchaki ko‘p ishonuvchanlik, soddaligi uchun odamzod aldanadi... Bu hayotda hozir yagona do‘st — Allohim, eng ishonadiganimiz — ota-onamiz, boshqa bu hayotda hech kimga ishonmaslik kerak”.Yana bir muhojir qiz esa ijtimoiy tarmoqlardagi xavf haqida shunday ogohlantiradi:“Ko‘p qizlarimiz ijtimoiy mediadan, ya’ni internetdan tanishganlarida u insonning qanaqaligini surishtirmasdan ishonadilar... Buni birinchi surishtiring: Kim u? Qayerda ishlaydi? Ishi bormi? Qaysi oiladan kelgan?”Yordam qo‘lini cho‘zuvchi jamiyat va davlat himoyasiOg‘ir vaziyatga tushib qolgan ayollarning asosiy umid panohi Turkiyadagi O‘zbek ayollari huquqlarini himoya qilish jamiyatidir. Jamiyat rahbarining ta’kidlashicha, uning o‘zi ham shu yo‘llardan o‘tgan:“O‘sha ayollar bosib o‘tgan yo‘lni men ham bosib o‘tganman. Faqatgina bu yerda O‘zbekistonda olgan bilimlarim, tajribalarim asqotib, yiqilgan joydan tura olish, turganda ham dars bo‘la olish, buni bitta tajribaga aylantirish, kimgadir foyda bo‘lish maqsadida bu jamiyatni qurdim”.Bugungi kunda ushbu jamiyatga bir oyda 300 dan 350 gacha murojaatlar kelib tushadi. Murojaat qilgan ayollarga huquqiy maslahatlar, psixologik yordam, moddiy va ma’naviy ko‘mak ko‘rsatiladi.Shu bilan birga, jamiyat rahbarining so‘zlariga ko‘ra, muhojir ayolga nisbatan "o‘zi aybdor" degan sovuq va bir tomonlama yondashuvdan voz kechish lozim:"Hech bir ayol o‘z boshiga, o‘zining hayoti uchun bu yoqqa kelib ishlamaydi. Hammasi o‘sha yaxshi niyat ortida qolgan oilasi, farzandlari, ota-onasi, yaqin birodarlari uchun keladi. Ya’ni o‘sha qahramonlikni bo‘yniga oladi-da, boshqa bir davlatga ishlagani ketadi. Ammo ortida katta bir maqsadi bor... Bu yerda aybdor, jazolanuvchi so‘zi yo‘q. Hammamiz birgalikda javobgarlik hissini tuyishimiz kerak".Har bir muhojir ayol bilishi shart bo‘lgan najot yo‘llariTurkiyadagi bugungi murakkab vaziyat har bir muhojir ayoldan o‘ta ehtiyotkor bo‘lishni va mavjud barcha himoya choralaridan foydalanishni talab qilmoqda. Har bir o‘zbek ayoli quyidagi najot raqamlari va vositalarini telefoniga saqlab qo‘yishi hayotiy zaruriyatdir:1. KADES mobil ilovasi: Turkiya Ichki ishlar vazirligi tomonidan ayollarni zo‘ravonlikdan himoya qilish uchun yaratilgan maxsus ilova. Eng muhimi, u o‘zbek tilida ham xizmat ko‘rsatadi. Xavf tug‘ilganda yordam tugmasini bosish kifoya — politsiya zudlik bilan lokatsiya bo‘yicha yetib keladi.2. Alo 157: Migratsiya idorasining tezkor aloqa liniyasi bo‘lib, u odam savdosi va majburiy mehnat qurbonlariga haftasiga 7 kun, 24 soat davomida uzluksiz xizmat ko‘rsatadi.3. 112: Turkiyadagi politsiya, tez yordam va qutqaruv xizmatlarining yagona birlashtirilgan raqami.4. O‘zbekiston Konsulligi va Elchixonasi raqamlari har bir vatandoshning telefonida bo‘lishi lozim.5. Sassiz yordam ishorasi (Silent Help Sign): Butun dunyoda qo‘llaniladigan, kaftni ko‘rsatib bosh barmoqni ichkariga bukish va qolgan barmoqlar bilan uni yopish orqali ko‘rsatiladigan yordam belgisi. Og‘ir vaziyatda bo‘lib, gapira olmayotgan ayol uchun bu ishora so‘nggi najot bo‘lishi mumkin.Xulosa: "Hech bir ayol begona yurtda yolg‘iz va himoyasiz qolmasin"Har bir o‘zbek ayoli o‘z yurtidan olisda baxt, farovonlik va oilasining kelajagini ta’minlash niyatida yuribdi. Bizning eng asosiy maqsadimiz — sassiz yoki ovozli bo‘lishidan qat’i nazar, o‘zbek ayollarining yordam chaqiriqlarini dunyoga eshittirishdir. Zero, hech bir o‘zbek ayoli begona yurtda qadrsizlanmasin, yolg‘iz va himoyasiz qolmasin, hamda qotilliklar qurboniga aylanmasin. Ular qamoqxonalarda yoki bozorlarda emas, balki o‘z oilasi bag‘rida, farzandlari ardog‘ida yashashga munosibdir.Sohiba Hayot, jurnalist