Foto: Sun’iy intellekt2025-yil uchun rasmiy NATO ma’lumotlariga ko‘ra, Qo‘shma Shtatlar ittifoqning umumiy harbiy xarajatlarining –taxminan 1,47 trillion dollardan 968 milliard dollarga yaqinini (taxminan 68%) ko‘taradi. Yevropadagi NATO mamlakatlari tashkilotga qo‘shgan ulushi taxminan 305 milliard yevroni tashkil etadi. Bu, garchi ularning xarajatlari 2020-yilga nisbatan ikki baravardan ko‘proqqa oshgan bo‘lsa ham AQSH darajasidan ancha kam.Shu bilan birga, NATOning to‘g‘ridan-to‘g‘ri byudjetidagi AQSHning ulushi taxminan 22% ni tashkil etadi, bu esa badallarning haqiqiy balansini aks ettiradi. Ittifoqning 2026-yil uchun harbiy byudjeti taxminan 2,42 milliard yevroga baholanmoqda.2025-yilga kelib, 32 ta NATO davlatidan 30 tasi YAIMning 2% mudofaa xarajatlari chegarasiga yetgan yoki undan oshib ketgan, ammo bu ko‘rsatkich notekisligicha qolmoqda. Germaniya YAIMning taxminan 2,1% darajasiga, Polsha esa taxminan 4,1% ga yetib, Yevropada yetakchi harbiy xarajatlar qiluvchi davlatlarga aylandi.Harbiy jihatdan Yevropaning Qo‘shma Shtatlarga qaramligi saqlanib qolmoqda. NATOning asosiy jangovar imkoniyatlarining taxminan 70% - samolyotlar, razvedka, sun’iy yo‘ldosh tizimlari va strategik qo‘mondonlik - Qo‘shma Shtatlar tomonidan ta’minlanadi. Yevropa Ittifoqdosh Kuchlarining Oliy Qo‘mondoni (SACYeUR) lavozimini 1951-yildan beri AQSH generali egallab kelmoqda.Yevropa mamlakatlari ham Amerika qurollari bilan chambarchas bog‘liqligicha qolmoqda. Yevropa Ittifoqining asosiy mudofaa xaridlarining 60% dan ortig‘i, jumladan, F-35 qiruvchi samolyotlari, “Patriot” havo mudofaasi tizimlari, raketalar va raketaga qarshi mudofaa komponentlari Qo‘shma Shtatlardan sotib olinadi. Bu Yevropaning o‘z mudofaa sanoatini rivojlantirishga qaratilgan sa’y-harakatlariga qaramay, uzoq muddatli texnologik va logistika qaramligini yaratadi.2025-yilda Donald Tramp yana bir bor ittifoqchilariga bosimni kuchaytirdi. Iyun oyida bo‘lib o‘tgan NATO sammitida u 2027-yilga kelib mudofaa xarajatlarini YAIMning 5 foizigacha oshirishni talab qildi. Shu bilan birga, 2026-yilgi NDAA doirasida Yevropadagi Amerika harbiy kontingentini 76 000 askargacha qisqartirish mumkinligi muhokama qilinmoqda.Bu bayonotlar ittifoq ichida, ayniqsa, harbiy xarajatlarning ko‘payishi ijtimoiy va byudjet cheklovlari bilan duch kelayotgan Gʻarbiy Yevropa mamlakatlarida keskinlikni keltirib chiqardi.NATO ichida haqiqatan ham turli yondashuvlar mavjud. Fransiya va Germaniya Yevropaning mudofaa avtonomiyasini kengaytirish tarafdori. PESCO loyihasi va allaqachon milliardlab yevro olgan boshqa Yevropa Ittifoqi tashabbuslari AQSHga qaramlikni kamaytirishga qaratilgan, ammo hali Amerika imkoniyatlarini almashtirishga qodir emas.Shu bilan birga, Polsha, Boltiqbo‘yi davlatlari va Sharqiy Yevropaning bir qismi AQSHni xavfsizlikning asosiy kafolati sifatida ko‘rib chiqmoqda va Amerika harbiylarining kengayishi tarafdori. Bu farqlar ittifoqda bo‘linishni anglatmaydi, ammo ular doimiy siyosiy nomutanosiblikni keltirib chiqaradi.AQSH va Yevropa Ittifoqi o‘rtasidagi munosabatlar iqtisodiy sohada ham murakkablashib bormoqda. 2022-yildan beri Amerikaning Yevropaga suyultirilgan gaz yetkazib berish hajmi 300% dan oshdi, narx esa avval yetkazib berilgan quvur gazidan uch-to‘rt baravar yuqoriligicha qolmoqda. AQSH shuningdek, Yevropa po‘latiga 25% tariflarni saqlab qolmoqda, bu esa transatlantik munosabatlarda munozaralar manbai bo‘lib qolmoqda.Ushbu qarama-qarshiliklarga qaramay, ko‘pgina tahlil markazlari NATOning parchalanishini o‘rta muddatli istiqbolda real ssenariy sifatida ko‘rmaydi. Ittifoq yangi sharoitlarga moslashmoqda va 2024-yildan beri unga rahbarlik qilayotgan Bosh kotib Mark Ryutte, 5-moddaga sodiqligini yana bir bor tasdiqladi va Ukraina bo‘yicha ham Yevropa mas’uliyatini oshirishini talab qildi.AQSH va Yevropa mamlakatlari o‘rtasida Grenlandiya borasida kelishmovchiliklar ham bor. Vashingtonning ommaviy bayonotlari Daniyaning keskin munosabatiga, Yevropa Ittifoqi va bir qator NATO mamlakatlarining Kopengagenni qo‘llab-quvvatlashiga sabab bo‘ldi.Ushbu vaziyatda yevropalik ittifoqchilar o‘rtasida Arktikadagi harbiy va siyosiy mavqeini mustahkamlash, jumladan, Grenlandiyaning mudofaasini mustahkamlash choralari bo‘yicha munozaralar olib borilmoqda. Biroq, mutaxassislarning fikricha, nizoning qurolli mojaroga aylanib ketish ehtimoli pastligicha qolmoqda. Ittifoqchi hududiga qarshi har qanday kuch ishlatish jiddiy xalqaro oqibatlarga olib keladi.2026-yilda NATO inqirozdagi ittifoq emas, balki rollarni qayta taqsimlash jarayonidagi ittifoqdir. AQSH asosiy harbiy kuch bo‘lib qolmoqda, ammo Yevropa mudofaa xarajatlari va siyosiy ta’sirini tez sur’atlar bilan oshirmoqda. Ittifoq uchun asosiy qiyinchilik "falaj" emas, balki Rossiya va Xitoyning bosimi ostida Amerika rahbariyati va o‘sib borayotgan Yevropa mustaqilligi o‘rtasida yangi muvozanatni izlashdir.